काठमाडौं। आर्थिक वर्ष २०८२/८३ मा लघुवित्त क्षेत्र उल्लेख्य रूपमा सुधारिएको देखिएको छ। नेपाल स्टक एक्सचेन्जमा सूचीकृत ५० वटा लघुवित्त वित्तीय संस्थाको अपरिष्कृत वित्तीय विवरण अनुसार आर्थिक वर्ष २०८२/८३ मा ५० लघुवित्तले कुल १२ अर्ब २ करोड ४३ लाख रुपैयाँ खुद नाफा कमाएका छन्।
अघिल्लो आर्थिक वर्षमा यस्तो नाफा ४ अर्ब ७५ करोड ६ लाख रुपैयाँमा सीमित थियो। यसरी एक वर्षमै लघुवित्त क्षेत्रको खुद नाफा ७ अर्ब २७ करोड रुपैयाँभन्दा बढीले बढेको छ भने वृद्धि दर १५३.११ प्रतिशत पुगेको छ।
नाफामा आएको यो असाधारण वृद्धिले लघुवित्त क्षेत्र संकटबाट क्रमशः बाहिरिँदै गएको संकेत गरे पनि यसलाई केवल कर्जा असुलीमा आएको सुधारको परिणामका रूपमा हेर्न नमिल्ने देखिएको छ। पछिल्लो नाफा वृद्धिमा खराब कर्जा घट्नु, ऋणीलाई दिइएको कर्जा पुनर्संरचना तथा पुनर्तालिकीकरणको सुविधा, ब्याजदरमा आएको कमी, कर्जा जोखिम बीमाका कारण प्रोभिजनिङमा परेको दबाब घट्नु र केही संस्थाको घाटाबाट नाफामा फर्किनुजस्ता विभिन्न पक्षले भूमिका खेलेका छन्।
पछिल्ला केही वर्षमा लघुवित्त क्षेत्रले गम्भीर चुनौती सामना गरेको थियो। आर्थिक मन्दीका कारण साना उद्यमी तथा ग्रामीण क्षेत्रका ऋणीको आम्दानी घट्दा कर्जा तिर्ने क्षमता कमजोर भएको थियो। त्यससँगै लघुवित्तविरुद्धका आन्दोलन र कर्जा नतिर्न उक्साउने गतिविधिले असुली प्रभावित हुँदा धेरै संस्थाको खराब कर्जा बढेको थियो। उच्च खराब कर्जाका कारण कर्जा नोक्सानी व्यवस्थाका लागि ठूलो रकम छुट्याउनुपर्दा कतिपय संस्थाको नाफा न्यून वा ऋणात्मक बनेको थियो।
यही अवस्थामा नेपाल राष्ट्र बैंकले आर्थिक दबाबमा रहेका ऋणीका लागि कर्जा पुनर्संरचना र पुनर्तालिकीकरणको सुविधा उपलब्ध गरायो। किस्ता भुक्तानीका लागि थप समय पाएपछि तत्काल कर्जा तिर्न नसक्ने ऋणीलाई राहत पुगेको छ। यसको प्रभाव लघुवित्त संस्थाको खराब कर्जामा पनि देखिएको छ। उपलब्ध विवरणअनुसार लघुवित्त क्षेत्रको समग्र निष्क्रिय कर्जा अघिल्लो वर्षको करिब ३० प्रतिशतबाट घटेर आर्थिक वर्ष २०८२/८३ को असार मसान्तसम्म ११.२२ प्रतिशतमा आएको छ। खराब कर्जा घटेपछि सम्भावित नोक्सानीका लागि गर्नुपर्ने व्यवस्थामा पनि दबाब कम हुँदा संस्थाको नाफा बढाउन सहयोग पुगेको छ।
यद्यपि, पुनर्संरचनाका कारण देखिएको खराब कर्जाको सुधारलाई पूर्ण समाधान मान्न भने सकिँदैन। ऋणीलाई थप समय दिनुले तत्काल भुक्तानीको दबाब घटाउन सक्छ, तर उनीहरूको व्यवसाय, आम्दानी र वास्तविक ऋण तिर्ने क्षमता दीर्घकालमा कति सुधारियो भन्ने कुरा आगामी अवधिमा मात्र स्पष्ट हुनेछ। त्यसैले अहिलेको खराब कर्जा घटेको तथ्यांकलाई दीर्घकालीन सुधारको प्रमाणभन्दा पनि पुनरुत्थानको प्रारम्भिक संकेतका रूपमा हेर्नुपर्ने देखिन्छ।
नाफाको आकारका आधारमा छिमेक लघुवित्त वित्तीय संस्था अग्रस्थानमा रहेको छ। संस्थाले आर्थिक वर्ष २०८२/८३ मा करिब १ अर्ब २९ करोड ८० लाख रुपैयाँ खुद नाफा कमाएको छ। अघिल्लो वर्षको १ अर्ब २१ करोड २८ लाख रुपैयाँको तुलनामा यसको नाफा ७.०२ प्रतिशतले बढेको हो। छिमेकको खराब कर्जा अनुपात पनि २.५५ प्रतिशतबाट घटेर २.३० प्रतिशतमा आएको छ।
जीवन विकास लघुवित्त १ अर्ब ८ करोड २२ लाख रुपैयाँभन्दा बढी खुद नाफासहित दोस्रो स्थानमा छ। अघिल्लो वर्ष ७० करोड ६४ लाख रुपैयाँ रहेको यसको नाफा ५३.२० प्रतिशतले बढेको हो। कम्पनीको खराब कर्जा अनुपात ६.६५ प्रतिशतबाट घटेर ५.३३ प्रतिशतमा आएको छ। डिप्रोक्स लघुवित्तले ९८ करोड ९४ लाख रुपैयाँभन्दा बढी नाफा कमाउँदै तेस्रो स्थान हासिल गरेको छ। अघिल्लो वर्षको ५७ करोड ६८ लाख रुपैयाँभन्दा यसको नाफा ७१.५२ प्रतिशत बढी हो। डिप्रोक्सको खराब कर्जा अनुपात ११.३० प्रतिशतबाट घटेर ६.४९ प्रतिशतमा आएको छ।
नेशनल लघुवित्तले ८९ करोड १३ लाख रुपैयाँभन्दा बढी खुद नाफा कमाएको छ। अघिल्लो वर्षको तुलनामा यसको नाफा ५३.७९ प्रतिशतले बढेको छ भने खराब कर्जा अनुपात ५.४५ प्रतिशतबाट ४.१६ प्रतिशतमा झरेको छ। साना किसान विकास लघुवित्तले ६५ करोड ३१ लाख रुपैयाँभन्दा बढी नाफा कमाए पनि यसको नाफा अघिल्लो वर्षको ८७ करोड ५० लाख रुपैयाँको तुलनामा २५.३६ प्रतिशतले घटेको छ। यस संस्थाको खराब कर्जा अनुपात भने २.६५ प्रतिशतबाट बढेर २.९६ प्रतिशत पुगेको छ। यसले समग्र क्षेत्र सुधारिए पनि सबै लघुवित्त संस्थाको वित्तीय अवस्था एउटै दिशामा नरहेको देखाउँछ।
केही संस्थाको घाटाबाट नाफामा फर्किनुले पनि समग्र क्षेत्रको नाफा वृद्धिलाई ठूलो टेवा दिएको छ। फर्वार्ड माइक्रोफाइनान्स अघिल्लो वर्ष ३६ करोड ४६ लाख रुपैयाँभन्दा बढी घाटामा रहेकोमा यस वर्ष ६२ करोड ३५ लाख रुपैयाँभन्दा बढी खुद नाफामा फर्किएको छ। कम्पनीको खराब कर्जा अनुपात १९.८६ प्रतिशतबाट घटेर १६.१७ प्रतिशतमा आएको भए पनि यो स्तर अझै उच्च नै छ। स्वावलम्बन लघुवित्तले ६१ करोड ९७ लाख रुपैयाँभन्दा बढी नाफा कमाएको छ, जुन अघिल्लो वर्षको तुलनामा ५०.६० प्रतिशत बढी हो। यसको खराब कर्जा अनुपात पनि ९.४९ प्रतिशतबाट ८.९२ प्रतिशतमा झरेको छ।
ग्लोबल आईएमई लघुवित्तको नाफा वृद्धिदर भने अझ असाधारण देखिएको छ। संस्थाले यस वर्ष ४० करोड ११ लाख रुपैयाँभन्दा बढी खुद नाफा कमाएको छ, जबकि अघिल्लो वर्ष यस्तो नाफा ७ करोड ४९ लाख रुपैयाँमा सीमित थियो। यस आधारमा नाफा ४३५ प्रतिशतभन्दा बढीले बढेको हो। कम्पनीको खराब कर्जा अनुपात पनि १०.१६ प्रतिशतबाट घटेर ८.७० प्रतिशतमा आएको छ।
समीक्षा अवधिमा लघुवित्त क्षेत्रको कुल कर्जा लगानी ५ खर्ब ६२ अर्ब रुपैयाँ पुगेको छ भने निक्षेप संकलन २ खर्ब ३१ अर्ब ६० करोड रुपैयाँ पुगेको छ। ठूलो कर्जा पोर्टफोलियो भएको यो क्षेत्रको नाफा र खराब कर्जामा आएको सुधार वित्तीय प्रणालीका लागि सकारात्मक संकेत हो। तर सुधारसँगै जोखिम पनि कम भएको छ भन्ने निष्कर्ष निकाल्न भने अझै समय लाग्नेछ।
