काठमाडौं । चालु आर्थिक वर्ष २०८३/८४ को पहिलो तीन महिनामा नेपालको वैदेशिक व्यापार उल्लेख्य रूपमा विस्तार भएको छ। साउनदेखि असोजसम्म आयात र निर्यात दुवै बढेका छन्। तर, निर्यातको तुलनामा आयातको आकार ठूलो रहेकाले व्यापार घाटा पनि बढेर ५ खर्ब ३२ अर्ब ४९ करोड रुपैयाँ पुगेको छ।
भन्सार विभागको तथ्याङ्कअनुसार समीक्षा अवधिमा मुलुकको कुल वैदेशिक व्यापार ७ खर्ब ६१ अर्ब ७ करोड रुपैयाँ पुगेको छ। गत आर्थिक वर्षको सोही अवधिमा यस्तो व्यापार ५ खर्ब ४० अर्ब ८६ करोड रुपैयाँ थियो। यससँगै कुल वैदेशिक व्यापार ४०.७१ प्रतिशतले बढेको छ।
पहिलो तीन महिनामा ६ खर्ब ४६ अर्ब ७८ करोड रुपैयाँ बराबरका वस्तु आयात भएका छन्। गत वर्षको यही अवधिमा ४ खर्ब ६८ अर्ब ८ करोड रुपैयाँको आयात भएको थियो। यस वर्ष आयात ३८.१८ प्रतिशतले बढेको हो।
मासिक विवरण हेर्दा असोजमा आयात थप बढेको देखिन्छ। साउनमा १ खर्ब ८७ अर्ब ४४ करोड र भदौमा २ खर्ब १४ अर्ब ७ करोड रुपैयाँ बराबरका वस्तु आयात भएकामा असोजमा करिब २ खर्ब ४५ अर्ब २७ करोड रुपैयाँको वस्तु भित्रिएको छ। दसैँका बेला खाद्यान्न, लत्ताकपडा, विद्युतीय सामग्री, सवारीसाधनलगायत वस्तुको माग बढ्ने भएकाले यस अवधिमा आयातमा चाप परेको देखिन्छ।
चीनसँगका दुई नाका बन्द हुनुका साथै बाढीपहिरोले प्रमुख राजमार्गको आवागमन प्रभावित हुँदा पनि असोजमा आयात उच्च रह्यो। अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा वस्तुको मूल्य वृद्धि र पेट्रोलियम पदार्थको खपत बढ्नुले समेत आयातमा खर्च हुने रकम बढाएको छ। गत चैतदेखि हरेक महिना २ खर्ब रुपैयाँभन्दा बढीको वस्तु आयात हुँदै आएको छ।
तीन महिनाको आयातमा कच्चा भटमास तेलको हिस्सा ठूलो छ। यस अवधिमा अर्जेन्टिना, चीन र ब्राजिलबाट ५० अर्ब रुपैयाँभन्दा बढीको कच्चा भटमास तेल आयात भएको छ। पेट्रोलियम पदार्थमा पनि ठूलो रकम खर्च भएको छ। विभागका अनुसार ४७ अर्ब ३१ करोड रुपैयाँ बराबरको २ लाख ८८ हजार किलोलिटर डिजेल र २४ अर्ब ६२ करोड रुपैयाँ बराबरको १ लाख ८१ हजार किलोलिटर पेट्रोल आयात भएको छ। त्यस्तै, २३ अर्ब १८ करोड रुपैयाँ बराबरको एलपी ग्यास भित्रिएको छ।
आयातसँगै निर्यात व्यापारमा पनि सुधार देखिएको छ। चालु आर्थिक वर्षको पहिलो त्रैमासमा नेपालबाट १ खर्ब १४ अर्ब २८ करोड रुपैयाँ बराबरका वस्तु निर्यात भएका छन्। गत आर्थिक वर्षको सोही अवधिमा ७२ अर्ब ७८ करोड रुपैयाँको निर्यात भएको थियो। यस वर्ष निर्यात ५७.०३ प्रतिशतले बढेको छ।
निर्यातको वृद्धिदर आयातको भन्दा बढी भए पनि त्यसले व्यापार घाटा घटाउन सकेको छैन। समीक्षा अवधिमा व्यापार घाटा ५ खर्ब ३२ अर्ब ४९ करोड रुपैयाँ पुगेको छ। गत वर्षको पहिलो तीन महिनामा यस्तो घाटा ३ खर्ब ९५ अर्ब ३० करोड रुपैयाँ थियो। यस वर्ष व्यापार घाटा ३४.७१ प्रतिशतले बढेको हो।
यद्यपि, कुल वैदेशिक व्यापारमा निर्यातको हिस्सा बढेको छ। गत आर्थिक वर्षको पहिलो तीन महिनामा कुल व्यापारमा निर्यातको हिस्सा १३.४६ प्रतिशत रहेकामा चालु आर्थिक वर्षमा १५.०२ प्रतिशत पुगेको छ। यसैगरी, आयातको हिस्सा ८६.५४ प्रतिशतबाट घटेर ८४.९८ प्रतिशतमा झरेको छ।
आयात र निर्यातबीचको अनुपातमा पनि सुधार आएको छ। गत वर्ष एक रुपैयाँको वस्तु निर्यात हुँदा ६ रुपैयाँ ४३ पैसाको वस्तु आयात हुने गरेकोमा यस वर्ष यस्तो अनुपात घटेर ५ रुपैयाँ ६६ पैसामा सीमित भएको छ। यसले कुल व्यापारमा निर्यातको योगदान बढ्दै गएको देखाउँछ।
तर, आयातको तुलनामा निर्यातको आकार अझै निकै सानो छ।
