काठमाडौं । सन् २०२६ का नोबेल पुरस्कारका विजेताको घोषणा आगामी साताबाट सुरु हुँदैछ । पहिलो घोषणा सोमबार चिकित्साशास्त्रतर्फको पुरस्कारबाट हुनेछ भने अर्थशास्त्रतर्फको पुरस्कार अक्टोबर १२ मा घोषणा भएपछि यस वर्षको घोषणा क्रम पूरा हुनेछ । भौतिकशास्त्र, रसायनशास्त्र, साहित्य र शान्तितर्फ पनि पुरस्कार प्रदान गरिन्छ ।
नोबेल पुरस्कार स्विडेनका रसायनशास्त्री तथा उद्यमी अल्फ्रेड नोबेलले स्थापना गरेका थिए । नोबेलले आफ्नो इच्छापत्रमा आफ्नो सम्पत्तिको ठूलो हिस्सा मानवजातिका लागि सबैभन्दा ठूलो योगदान पुर्याउने व्यक्तिहरूलाई पुरस्कार दिन प्रयोग गर्नुपर्ने उल्लेख गरेका थिए । डाइनामाइटका आविष्कारकका रूपमा प्रसिद्ध नोबेल व्यवसायी, कवि र भाषाविद् पनि थिए । उनको निधन सन् १८९६ मा भए पनि इच्छापत्रसम्बन्धी कानुनी विवादका कारण पहिलो नोबेल पुरस्कार सन् १९०१ मा प्रदान गरिएको थियो ।
भौतिकशास्त्र र रसायनशास्त्रतर्फको पुरस्कार स्विडिस रोयल एकेडेमी अफ साइन्सेस, साहित्यतर्फ स्विडिस एकेडेमी, शरीरक्रिया विज्ञान वा चिकित्साशास्त्रतर्फ कारोलिन्स्का इन्स्टिच्युट र शान्तितर्फको पुरस्कार नर्वेको संसद्ले चयन गरेको नोबेल समितिले प्रदान गर्छ । सन् १९६८ मा स्विडेनको केन्द्रीय बैंकले अल्फ्रेड नोबेलको स्मृतिमा अर्थशास्त्रतर्फको पुरस्कार स्थापना गरेको थियो।
नोबेल पुरस्कार पाउने चर्चित व्यक्तिहरूमा अल्बर्ट आइन्स्टाइन, निल्स बोहर, अर्नेस्ट हेमिङ्वे, अल्बर्ट कामु, नेल्सन मन्डेला र मदर टेरेसालगायत छन् । मारी क्युरीले दुई पटक नोबेल पुरस्कार पाएकी थिइन् भने उनका श्रीमान्, छोरी र ज्वाइँले पनि नोबेल पुरस्कार प्राप्त गरेका थिए । हाल पुरस्कारको राशि बढाएर १ करोड २० लाख स्विडिस क्रोनर अर्थात् करिब १२ लाख १० हजार अमेरिकी डलर पुर्याइएको छ ।
नोबेल पुरस्कार प्रत्येक वर्ष डिसेम्बर १० मा प्रदान गरिन्छ । शान्ति पुरस्कार नर्वेको ओस्लोमा प्रदान गरिन्छ भने अन्य पुरस्कार स्विडेनको स्टकहोममा स्विडेनका राजाले प्रदान गर्छन् । पुरस्कार समारोहपछि स्टकहोममा करिब १ हजार ३०० अतिथिका लागि भव्य भोज आयोजना गरिन्छ ।
