काठमाडौं । नेपालको बैंकिङ क्षेत्रमा पछिल्ला पाँच वर्षमा बैंकहरूको कर्जा तिर्ने क्षमतासँग सम्बन्धित रेटिङमा उल्लेख्य उतारचढाव देखिएको छ। केही बैंक उच्च रेटिङमा लगातार स्थिर रहे पनि केही बैंकको रेटिङ क्रमशः घटेर ‘बीबी प्लस’सम्म पुगेको छ।
क्रेडिट रेटिङ एजेन्सी इक्रा नेपालले सार्वजनिक गरेको वाणिज्य बैंकहरूको पाँच वर्षको रेटिङ परिवर्तनसम्बन्धी विवरणले यस्तो तस्वीर देखाएको हो।
इक्रा नेपालले सन् २०२२ देखि २०२६ सम्मको अवधिमा आफूले रेटिङ दिएका वाणिज्य बैंकहरूको अवस्था तुलना गरेको छ। पछिल्लो वर्षको विवरणमा इक्रा नेपालबाट रेटिङ कायम रहेका २० मध्ये १३ वटा वाणिज्य बैंक समेटिएका छन्। अन्य रेटिङ संस्थाले दिएका मूल्यांकन भने यसमा समावेश छैनन्।
यो विवरणमा सबैभन्दा माथिल्लो तहको ‘एएए’ रेटिङमा स्ट्यान्डर्ड चार्टर्ड बैंक लगातार पाँच वर्षदेखि स्थिर देखिन्छ। नेपाल एसबीआई बैंक पनि ‘एए’ रेटिङमा पाँचै वर्ष कायम छ।
तर कुमारी बैंक र प्रभु बैंकको रेटिङ पाँच वर्षको अवधिमा घट्दै ‘बीबी प्लस’सम्म पुगेको छ। नबिल बैंक ‘एए माइनस’ बाट ‘ए’ मा आएको छ भने ग्लोबल आईएमई, नेपाल इन्भेस्टमेन्ट मेगा र एनएमबी बैंकलगायतका बैंकको रेटिङमा पनि परिवर्तन देखिएको छ।
रेटिङ भनेको के हो ?
इक्रा नेपालले बैंकलाई दिएको रेटिङले सामान्यतः उसले आफ्नो वित्तीय दायित्व पूरा गर्न सक्ने क्षमता कस्तो छ भन्ने संकेत गर्छ।
तालिकामा ‘आईआर’ भनेर उल्लेख गरिएको छ। यसको अर्थ ‘इस्युअर रेटिङ’ अर्थात् संस्थागत रेटिङ हो। रेटिङको तहमा ‘एएए’ सबैभन्दा माथि हुन्छ। त्यसपछि ‘एए’, ‘ए’, ‘बीबीबी’, ‘बीबी’ हुँदै तलतिर जाँदा जोखिम बढ्दै गएको मानिन्छ।
त्यसैले ‘एएए’ रेटिङ भएको बैंकको तुलनामा ‘ए’ रेटिङ भएको बैंकमा ऋण तिर्ने क्षमतासम्बन्धी जोखिम बढी मानिन्छ। त्यस्तै, ‘बीबीबी’ भन्दा ‘बीबी’ अझ कमजोर तह हो।
रेटिङभित्र पनि ‘प्लस’ र ‘माइनस’ प्रयोग हुन्छ। उदाहरणका लागि ‘ए प्लस’ ‘ए’ भन्दा माथिल्लो तह हो भने ‘ए माइनस’ ‘ए’ भन्दा तलको तह हो। त्यस्तै ‘बीबीबी प्लस’ ‘बीबीबी’ भन्दा माथि र ‘बीबीबी माइनस’ तलको तह हो।
त्यसैले पाँच वर्षमा कुनै बैंक ‘एए माइनस’ बाट ‘ए’ मा झर्नु र ‘बीबीबी प्लस’ बाट ‘बीबी प्लस’ मा झर्नु सामान्य परिवर्तन होइन। यसले बैंकको मूल्यांकन गरिएको कर्जा जोखिमको तहमा परिवर्तन भएको देखाउँछ।
इक्रा नेपालको तालिका हेर्दा धेरै बैंकको रेटिङ पछाडि ‘@’ वा ‘&’ चिह्न देखिन्छ। यी आफैंमा छुट्टै रेटिङ होइनन्। रिपोर्टअनुसार ‘@’ ले नकारात्मक प्रभावको सम्भावनासहित निगरानीमा रहेको रेटिङ जनाउँछ। अर्थात्, बैंकको मूल रेटिङ त्यही हुन्छ, तर त्यसमा दबाब वा चिन्ताको अवस्था देखिएको हुन्छ।
उदाहरणका लागि, ‘ए माइनस @’ लेखिएको छ भने बैंकको मूल रेटिङ ‘ए माइनस’ हो। ‘@’ ले त्यस रेटिङलाई निगरानीमा राखिएको संकेत गर्छ। यसलाई ‘ए माइनसबाट अर्को तहमा झरिसक्यो’ भनेर बुझ्नु हुँदैन।
अर्को शब्दमा, रेटिङ घट्नु र रेटिङ नकारात्मक निगरानीमा पर्नु फरक कुरा हो। त्यस्तै ‘&’ चिह्नले रेटिङको भविष्यबारे अनिश्चितता रहेको संकेत गर्छ। इक्रा नेपालको टिप्पणीअनुसार यस्तो संकेत विशेषगरी ठूला मर्जरजस्ता घटनाका समयमा देखिन सक्छ।
यसकारण तालिकामा ‘बीबीबी प्लस @’ देखिएको छ भने ‘बीबीबी प्लस’ नै बैंकको रेटिङ हो, ‘@’ भने त्यो रेटिङ निगरानीमा रहेको संकेत हो।
स्ट्यान्डर्ड चार्टर्ड पाँच वर्षदेखि एएएमा
इक्रा नेपालको पाँच वर्षको विवरणमा सबैभन्दा स्थिर रेटिङ स्ट्यान्डर्ड चार्टर्ड बैंकको देखिन्छ। आर्थिक वर्ष २०७८/७९ देखि २०८२/८३ सम्म बैंकको रेटिङ लगातार एएए छ। अर्थात् पाँच वर्षको अवधिमा बैंकको रेटिङमा कुनै परिवर्तन देखिएको छैन।
नेपाल एसबीआई बैंक पनि लगातार एए मा कायम छ। आर्थिक वर्ष २०७८/७९, २०७९/८०, २०८०/८१, २०८१/८२ र २०८२/८३ मा बैंकको रेटिङ एए नै रहेको छ।
यी दुई बैंकको तुलनामा अन्य बैंकको रेटिङमा भने विभिन्न वर्षमा परिवर्तन देखिन्छ।
नबिलको एए माइनसबाट एसम्मको यात्रा
नबिल बैंकको रेटिङ पाँच वर्षमा घटेको देखिने प्रमुख बैंकमध्ये एक हो। आर्थिक वर्ष २०७८/७९ मा नबिलको रेटिङ एए माइनस थियो। अर्को वर्ष पनि एए माइनससँगै नकारात्मक निगरानीको संकेत देखियो। आर्थिक वर्ष २०८०/८१ मा बैंकको रेटिङ ए प्लस, तर नकारात्मक निगरानीमा रह्यो। त्यसपछि २०८१/८२ मा ए रेटिङमा आयो। पछिल्लो आर्थिक वर्ष २०८२/८३ मा पनि बैंकको रेटिङ ए नै छ।
यसरी पाँच वर्षको सुरुवातमा एए माइनस रहेको नबिल अहिले ए रेटिङमा छ। तर पछिल्लो रेटिङसँग ‘@’ छैन। अर्थात् तालिकामा पछिल्लो वर्ष ए रेटिङ मात्र देखिएको छ।
ग्लोबल आईएमई एबाट ए माइनसमा
ग्लोबल आईएमई बैंकको रेटिङमा पनि पाँच वर्षमा परिवर्तन भएको छ। आर्थिक वर्ष २०७८/७९ मा बैंकको रेटिङ ए माइनसबाट ए हुँदै ए तथा अनिश्चितताको संकेतसम्म पुगेको थियो। त्यसपछि २०७९/८० मा ए तथा अनिश्चितताको संकेत देखियो। २०८०/८१ मा बैंक ए माइनस र नकारात्मक निगरानीमा आयो। २०८१/८२ मा पनि ए माइनससँग नकारात्मक निगरानीको संकेत रह्यो।
पछिल्लो आर्थिक वर्षमा भने बैंकको रेटिङ ए माइनस छ। यसको अर्थ पाँच वर्षको सुरुवातको तुलनामा पछिल्लो रेटिङ तह तल आएको छ। तर पछिल्लो वर्ष नकारात्मक निगरानीको संकेत भने हटेको छ।
कुमारी बैंकको रेटिङ बीबी प्लसमा
कुमारी बैंकको रेटिङ परिवर्तन भने अझ बढी उल्लेखनीय छ। आर्थिक वर्ष २०७८/७९ मा बैंकको रेटिङ बीबीबी प्लसबाट नकारात्मक निगरानीमा पुगेको थियो। २०७९/८० मा बीबीबी र अनिश्चितताको संकेत देखियो। २०८०/८१ मा बैंक बीबीबी माइनस र नकारात्मक निगरानीमा आयो। त्यसपछि २०८१/८२ मा रेटिङ घटेर बीबी प्लस र नकारात्मक निगरानीमा पुग्यो। पछिल्लो आर्थिक वर्षमा पनि बैंकको रेटिङ बीबी प्लस नै छ। अर्थात्, पाँच वर्षको अवधिमा कुमारी बैंकको रेटिङ बीबीबी प्लसबाट बीबी प्लसमा आएको छ।
यहाँ ‘@’ को अर्थ पनि महत्त्वपूर्ण छ। २०८१/८२ मा बीबी प्लससँग नकारात्मक निगरानीको संकेत थियो भने पछिल्लो वर्ष बीबी प्लस मात्र देखिन्छ।
त्यसैले पछिल्लो वर्ष रेटिङ फेरि घटेर बीबी प्लस भएको होइन। मूल रेटिङ बीबी प्लस नै कायम रहँदा निगरानीको संकेत हटेको हो।
प्रभु बैंक पनि बीबी प्लसमा
प्रभु बैंकको रेटिङमा पनि पाँच वर्षमा उल्लेख्य गिरावट देखिन्छ। आर्थिक वर्ष २०७८/७९ मा बैंक बीबीबी रेटिङमा थियो। २०७९/८० मा बीबीबीसँग अनिश्चितताको संकेत देखियो। २०८०/८१ मा बीबीबीसँग नकारात्मक निगरानीको संकेत देखियो र त्यसपछि बीबीबी माइनस तथा नकारात्मक निगरानीमा पुग्यो। ०८१/८२ मा पनि बीबीबी माइनस र नकारात्मक निगरानी कायम रह्यो। पछिल्लो आर्थिक वर्षमा भने बैंकको रेटिङ बीबी प्लस तथा नकारात्मक निगरानीमा पुगेको छ।
यसरी प्रभु बैंकको रेटिङ पाँच वर्षमा बीबीबीबाट बीबी प्लसमा झरेको छ। यो तालिकामा देखिएको सबैभन्दा महत्वपूर्ण परिवर्तनमध्ये एक हो। यहाँ मूल रेटिङ श्रेणी नै तल गएको छ।
लक्ष्मी सनराइजको बीबीबी रेटिङमा पनि निगरानी
लक्ष्मी सनराइज बैंकको रेटिङ पनि स्थिर छैन। आर्थिक वर्ष २०७८/७९ मा बैंकको रेटिङ बीबीबी प्लसबाट बीबीबी र नकारात्मक निगरानीतर्फ गएको देखिन्छ। २०७९/८० मा बीबीबी प्लससँग नकारात्मक निगरानी थियो। त्यसपछि २०८०/८१ मा बीबीबी तथा नकारात्मक निगरानीमा आयो। २०८१/८२ र २०८२/८३ मा पनि बैंकको रेटिङ बीबीबी तथा नकारात्मक निगरानीमै छ। अर्थात्, पछिल्लो दुई वर्षमा बैंकको रेटिङ बीबीबीमा रहँदा पनि त्यसमा नकारात्मक निगरानीको संकेत हटेको छैन।
एनएमबी बैंक : एबाट ए माइनस, अझै नकारात्मक निगरानीमा
एनएमबी बैंकको पछिल्लो रेटिङ ए माइनस र नकारात्मक निगरानीमा छ। आर्थिक वर्ष २०७८/७९ मा बैंकको रेटिङ ए माइनसबाट ए पुगेको थियो। त्यसपछि २०७९/८० मा ए तथा नकारात्मक निगरानी देखियो। २०८०/८१ मा रेटिङ ए माइनस तथा नकारात्मक निगरानीमा आयो। २०८१/८२ मा पनि यही अवस्था रह्यो। पछिल्लो आर्थिक वर्षमा पनि ए माइनस तथा नकारात्मक निगरानी नै कायम छ।
यसको अर्थ एनएमबी बैंकको मूल रेटिङ ए माइनस हो, तर त्यसमा नकारात्मक प्रभावको सम्भावनासहित निगरानी जारी छ। त्यसैले ‘एनएमबी बैंक बीबीबीमा झर्यो’ भन्ने निष्कर्ष निकाल्नु गलत हुन्छ। तालिकामा बैंकको पछिल्लो रेटिङ ए माइनस हो।
नेपाल बैंक : एमा स्थिर, बीचमा नकारात्मक निगरानी
नेपाल बैंकको रेटिङ भने तुलनात्मक रूपमा स्थिर छ। पाँच वर्षको सुरुमा ए, त्यसपछि लगातार ए, र आर्थिक वर्ष २०८१/८२ मा ए तथा नकारात्मक निगरानी देखिएको छ। पछिल्लो वर्ष फेरि ए मात्र छ। यसले बैंकको मूल रेटिङ पाँच वर्षको अवधिमा एबाट तल नझरेको देखाउँछ। बीचमा नकारात्मक निगरानीको संकेत आए पनि पछिल्लो वर्ष त्यो संकेत हटेको छ।
नेपाल इन्भेस्टमेन्ट मेगा बैंक एबाट ए माइनसमा
नेपाल इन्भेस्टमेन्ट मेगा बैंकको पछिल्लो रेटिङ ए माइनस छ। पाँच वर्षको सुरुमा बैंक ए तथा अनिश्चितताको संकेतमा थियो। अर्को वर्ष पनि त्यस्तै अवस्था रह्यो। २०८०/८१ र २०८१/८२ मा बैंकको रेटिङ ए तथा नकारात्मक निगरानीमा रह्यो। पछिल्लो आर्थिक वर्षमा भने बैंक ए माइनसमा आएको छ। यसरी पाँच वर्षको अवधिमा मूल रेटिङ एबाट ए माइनसमा आएको देखिन्छ।
सिटिजन्स बैंक बीबीबी प्लसबाट बीबीबी
सिटिजन्स बैंकको रेटिङ पनि क्रमशः घटेको छ। आर्थिक वर्ष २०७८/७९ मा बैंकको रेटिङ बीबीबी प्लस थियो। २०७९/८० मा बीबीबी प्लससँग नकारात्मक निगरानीको संकेत देखियो। २०८०/८१ मा पनि यही अवस्था रह्यो। २०८१/८२ मा बीबीबी प्लस र नकारात्मक निगरानी कायम रहँदा पछिल्लो आर्थिक वर्षमा बैंकको रेटिङ बीबीबीमा आएको छ। अर्थात् पाँच वर्षमा मूल रेटिङ एक तह तल आएको छ।
सिद्धार्थ बैंकको ए माइनसबाट बीबीबी प्लस
सिद्धार्थ बैंकको पाँच वर्षको यात्रा पनि उल्लेखनीय छ। आर्थिक वर्ष २०७८/७९ मा बैंकको रेटिङ ए माइनसबाट बीबीबी प्लस र नकारात्मक निगरानीमा पुगेको थियो। २०७९/८० मा बीबीबी प्लस रह्यो। २०८०/८१ र २०८१/८२ मा बीबीबी प्लससँग नकारात्मक निगरानीको संकेत देखियो। पछिल्लो आर्थिक वर्षमा भने बैंकको रेटिङ बीबीबी प्लस मात्र छ। अर्थात्, सुरुको ए माइनसबाट बीबीबी प्लसमा आएपछि पछिल्ला वर्षमा मूल रेटिङ यही तहमा रहेको छ।
माछापुच्छ्रे बैंकको रेटिङमा पनि उतारचढाव
माछापुच्छ्रे बैंकको विवरणमा आर्थिक वर्ष २०७८/७९ मा बीबीबी प्लस तथा नकारात्मक निगरानी देखिन्छ। २०७९/८० मा बीबीबी तथा अनिश्चितताको संकेत देखिएपछि त्यसपछिका दुई आर्थिक वर्षमा आईसीआरएको रेटिङ उपलब्ध छैन। पछिल्लो आर्थिक वर्षमा भने बैंकको रेटिङ बीबीबी प्लस तथा नकारात्मक निगरानी देखाइएको छ। यसले बैंकको रेटिङ इतिहासमा बीचमा रेटिङ फिर्ता भएको अवधि पनि रहेको देखाउँछ।
सानिमा बैंकको रेटिङ फिर्ता
सानिमा बैंकको पछिल्लो विवरणमा रेटिङ फिर्ता भएको उल्लेख छ। आर्थिक वर्ष २०७८/७९ मा बैंक ए तथा नकारात्मक निगरानीबाट ए माइनसतर्फ गएको देखिन्छ। २०७९/८० मा ए माइनस, २०८०/८१ मा ए माइनस तथा नकारात्मक निगरानी, २०८१/८२ मा पनि ए माइनस थियो। तर पछिल्लो वर्ष इक्रा नेपालको तालिकामा रेटिङ फिर्ता भएको उल्लेख छ।
‘रेटिङ फिर्ता’ लाई रेटिङ घटेको वा बैंक खराब भएको अर्थमा बुझ्न मिल्दैन। यसको अर्थ इक्रा नेपालको मूल्यांकनमा उक्त रेटिङ अब कायम नरहेको हो।
एभरेस्ट बैंक एए माइनसमा, तर रेटिङ फिर्ता
एभरेस्ट बैंकको पाँच वर्षको विवरणमा आर्थिक वर्ष २०७९/८० बाट एए माइनस रेटिङ देखिन्छ। २०८०/८१ मा पनि एए माइनस र २०८१/८२ मा पनि एए माइनस नै छ। पछिल्लो आर्थिक वर्षमा पनि एए माइनस देखिएसँगै रेटिङ फिर्ता भएको उल्लेख छ। यसलाई पनि रेटिङ घटेको अर्थमा बुझ्न मिल्दैन।
कृषि विकास बैंकको रेटिङ बढेर ए प्लस, तर फिर्ता
कृषि विकास बैंकको अवस्था भने केही फरक छ। आर्थिक वर्ष २०७८/७९ मा ए रेटिङ रहेको बैंक २०७९/८० र २०८०/८१ मा एसँग नकारात्मक निगरानीमा रह्यो। २०८१/८२ मा फेरि ए भयो। पछिल्लो आर्थिक वर्षमा भने बैंकको रेटिङ ए प्लस पुगेको छ। तर त्यसैसँग रेटिङ फिर्ता भएको उल्लेख छ। अर्थात्, तालिकामा देखिएको इतिहासअनुसार कृषि विकास बैंकको मूल रेटिङ पाँच वर्षमा एबाट ए प्लसमा सुधार भएको छ, तर पछिल्लो वर्ष उक्त रेटिङ फिर्ता भएको छ।
पाँच वर्षको रेटिङले देखाएको मुख्य तस्वीर
इक्रा नेपालको यो विवरणलाई हेर्दा पाँच वर्षमा सबैभन्दा माथिल्लो तहमा स्ट्यान्डर्ड चार्टर्ड बैंक एएएमा स्थिर छ। नेपाल एसबीआई बैंक एएमा स्थिर छ। नेपाल बैंकको रेटिङ पनि सुरु र अन्त्यमा ए नै छ।
तर नबिल बैंक एए माइनसबाट ए, ग्लोबल आईएमई एबाट ए माइनस, नेपाल इन्भेस्टमेन्ट मेगा एबाट ए माइनस, सिटिजन्स बीबीबी प्लसबाट बीबीबी, लक्ष्मी सनराइज बीबीबी प्लसबाट बीबीबी, सिद्धार्थ ए माइनसबाट बीबीबी प्लस, कुमारी बीबीबी प्लसबाट बीबी प्लस र प्रभु बीबीबीबाट बीबी प्लसमा आएको देखिन्छ।
विशेषगरी कुमारी र प्रभु बैंकको पछिल्लो बीबी प्लस रेटिङ तालिकाको तल्लो तहमा देखिएको छ।अर्कोतर्फ कृषि विकास बैंकको रेटिङ एबाट ए प्लस पुगेको देखिन्छ। यसले सबै बैंकको रेटिङ एउटै दिशामा गएको छैन भन्ने देखाउँछ।
‘नकारात्मक निगरानी’मा रहेका बैंकलाई कसरी बुझ्ने ?
पछिल्लो वर्षको तालिका हेर्दा एनएमबी बैंक ए माइनस @, लक्ष्मी सनराइज बीबीबी @, माछापुच्छ्रे बैंक बीबीबी प्लस @ र प्रभु बैंक बीबी प्लस @ छन्।
यहाँ @ लाई बेवास्ता गर्न मिल्दैन। तर @ देखिएको भरमा ‘बैंकको रेटिङ घटिसक्यो’ भन्न पनि मिल्दैन। यसको सही अर्थ हो—मूल रेटिङ कायम छ, तर त्यस रेटिङमाथि नकारात्मक प्रभाव पर्न सक्ने अवस्थाका कारण निगरानी भइरहेको छ।
त्यसैले एनएमबी बैंकको पछिल्लो रेटिङ ‘बीबीबी’ होइन, ए माइनस हो। तर ए माइनससँग नकारात्मक निगरानीको संकेत छ। त्यस्तै, प्रभु बैंकको पछिल्लो रेटिङ बीबी प्लस हो र त्यससँग नकारात्मक निगरानीको संकेत पनि छ। कुमारी बैंकको पछिल्लो रेटिङ बीबी प्लस भए पनि पछिल्लो स्तम्भमा @ छैन। यही फरक नै यो तालिका बुझ्ने सबैभन्दा महत्वपूर्ण कुरा हो।
रेटिङको यो उतारचढावले के संकेत गर्छ ?
इक्रा नेपालले तालिकाको अन्तिम स्तम्भमा २० वाणिज्य बैंकमध्ये १३ वटा बैंकको आफ्नो रेटिङ समावेश गरेको जनाएको छ। हिमालयन बैंक, प्राइम कमर्सियल बैंक र राष्ट्रिय वाणिज्य बैंकका लागि यो तालिकामा इक्रा नेपालको पछिल्लो रेटिङ उपलब्ध छैन।
पाँच वर्षको विवरणले नेपालको बैंकिङ क्षेत्रमा ‘क्रेडिट प्रोफाइल’ स्थिर नभएको देखाउँछ। केही बैंकले उच्च रेटिङ कायम राखेका छन् भने केही बैंकको मूल्यांकन गरिएको ‘क्रेडिट स्टाण्डिङ’ कमजोर भएको छ। कतिपय बैंक नकारात्मक प्रभावको निगरानीमा परेका छन्।
तर पछिल्लो वर्षको विवरणमा केही बैंकमा पहिले देखिएको निगरानी संकेत हटेको पनि छ। यसैले यो तालिकाको मुख्य सन्देश ‘सबै बैंक जोखिममा छन्’ भन्ने होइन, बरु बैंकअनुसार जोखिमको अवस्था फरक छ भन्ने हो।
